Tín ngưỡng Thành hoàng ở Đông Nam Bộ: Tiếp cận từ lý thuyết chức năng - Hằng, Nguyễn Thị Thu (Tạp Chí Khoa học Trường Đại học Quốc tế Hồng Bàng, 2025)
Trong đời sống văn hóa tinh thần của người Việt, ở bất kỳ vùng miền nào, thì vị thần cũng giữ vai trò quan trọng trong đời sống cộng đồng, trong đó tín ngưỡng thờ Thành hoàng ở Đông Nam Bộ là một trong những tín ngưỡng tiêu biểu trong tín ngưỡng dân gian truyền thống ở Việt Nam. Ngay khi mới ra đời cho đến nay, tín ngưỡng Thành hoàng đã có ảnh hưởng lâu dài, sâu rộng, toàn diện và khá đậm nét đến mọi khía cạnh của đời sống xã hội, thể hiện một nét truyền thống văn hóa tốt đẹp, gắn kết tình làng nghĩa xóm, thể hiện ý thức hướng về cội nguồn. Bài viết tập trung phân tích tín ngưỡng thờ Thành hoàng ở Đông Nam Bộ không chỉ như một hiện tượng tôn giáo dân gian, mà còn như một thiết chế văn hóa - xã hội đặc thù, phản ánh nhu cầu tổ chức và ổn định đời sống cộng đồng của cư dân Việt trong quá trình di cư và định cư tại vùng đất phương Nam. Dựa trên khảo sát thực địa tại hai ngôi đình tiêu biểu là đình Tân Lân (Đồng Nai) và đình Tân An (Bình Dương), tác giả triển khai phân tích các chức năng tiêu biểu của tín ngưỡng này theo hướng tiếp cận chức năng học của Radcliffe-Brown và B. Malinowski để làm rõ các chức năng nổi bật của tín ngưỡng Thành hoàng, bao gồm: Chức năng tâm lý, thể hiện niềm tin vào sự bảo trợ siêu nhiên của các vị Thành hoàng đối với cộng đồng; Chức năng giáo dục, qua việc tưởng niệm các nhân vật có công khai phá, bảo vệ vùng đất, góp phần tái hiện và bảo tồn ký ức lịch sử địa phương; Chức năng cố kết cộng đồng, duy trì trật tự, tổ chức các hoạt động lễ hội, giáo dục đạo lý và định hình giá trị văn hóa bản địa.